حمایت از بانوان موتورسوار؛ گره‌گشایی از پیچ و تاب قانون
این روزها در هر کوچه و خیابان شاهد حضور زنان و دخترانی هستیم که با موتورسیکلت‌های رنگی خود، جلوه‌ای متفاوت به سیمای شهر بخشیده‌اند.
فهرست مطالب
تصمیم دولت برای گواهینامه بانوان موتورسوار چیست؟
چرا هنوز گواهینامه موتورسیکلت زنان صادر نشده است؟
یک کلمه در قانون، منشأ سال‌ها اختلاف
آیا موتورسواری بانوان از نظر قانونی جرم است؟
پیامدهای نداشتن گواهینامه برای زنان موتورسوار چیست؟
چرا آموزش رسمی اهمیت دارد؟
از «مردان» تا «بانوان»؛ اختلاف بر سر یک واژه
چه نهادی مسئول اجرای این مصوبه است؟
با وجود اختلاف‌نظرهای حقوقی موجود، دولت اعلام کرده که سازوکارهای لازم برای آموزش و آزمون بانوان پیش‌بینی شده و مانعی برای صدور گواهینامه وجود ندارد. در مقابل، پلیس راهور همچنان بر لزوم دریافت ابلاغ رسمی و تعیین تکلیف برخی مقررات تأکید می‌کند.
موضوع صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان در سالیان اخیر به یکی از بحث‌های مهم حقوقی و اجتماعی تبدیل شده است. از یک سو، تبصره ماده ۲۰ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مصوب سال ۱۳۸۹، صدور گواهینامه موتورسیکلت را برای «مردان» بر عهده نیروی انتظامی گذاشته و همین عبارت، مبنای توقف صدور گواهینامه برای زنان شده است. از سوی دیگر، برخی حقوقدانان معتقدند این عبارت به معنای ممنوعیت صریح موتورسواری زنان نیست و مشکل اصلی به نحوه تفسیر و اجرای قانون بازمی‌گردد.
در سال‌های اخیر نیز تغییر سبک زندگی شهری، افزایش هزینه‌های شبکه خانگی خودرو و حمل‌ونقل عمومی و استفاده گسترده‌تر از موتورسیکلت، این پرسش را جدی‌تر کرده که آیا زنان نیز باید بتوانند مانند مردان، با گذراندن آموزش و آزمون، گواهینامه موتورسیکلت دریافت کنند؟
تصمیم دولت برای گواهینامه بانوان موتورسوار چیست؟
به گزارش ایرنا، هیأت وزیران در جلسه هشتم بهمن ۱۴۰۴، به پیشنهاد معاونت امور زنان و خانواده ریاست‌جمهوری، مصوبه‌ای را برای فراهم شدن امکان آموزش، آزمون و صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان تصویب کرد.
بر اساس این مصوبه، فراجا مکلف شد آموزش عملی متقاضیان زن را از طریق مربیان زن برگزار کند و آزمون نیز با اولویت افسران زن انجام شود. در صورت کمبود افسر زن، استفاده از آزمون‌گیرندگان مرد واجد صلاحیت، با رعایت ملاحظات شرعی و تحت نظارت پلیس راهور پیش‌بینی شده است.
در این مصوبه همچنین بر توسعه موتورسیکلت‌های برقی و تجهیزات ایمنی مانند کلاه استاندارد، ترمز ABS، چراغ‌های هشداردهنده و تجهیزات بازتابنده تأکید شده است.
با این حال، با گذشت چند ماه از تصویب این مصوبه، فرآیند صدور گواهینامه برای بانوان هنوز به شکل عمومی و عملی آغاز نشده است.
چرا هنوز گواهینامه موتورسیکلت زنان صادر نشده است؟
زهرا بهروزآذر، معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده، در تیرماه اعلام کرد که از نظر شرعی، حقوقی و قانونی محدودیتی برای صدور گواهینامه موتورسیکلت بانوان وجود ندارد.
او تأکید کرد که هدف از پیگیری این موضوع، تنها پاسخ به یک مطالبه اجتماعی نیست؛ بلکه نداشتن گواهینامه می‌تواند زنان موتورسوار را در صورت وقوع حادثه با مشکلات بیمه‌ای و حقوقی مواجه کند.
بهروزآذر همچنین اعلام کرد که قرار بود در تیرماه مراسم آغاز صدور نخستین گواهینامه‌های موتورسیکلت بانوان برگزار شود، اما به دلیل شرایط جنگی این برنامه به تعویق افتاد.
او در مردادماه نیز گفت اقدامات حقوقی لازم انجام شده و از نظر دولت مانعی برای صدور گواهینامه وجود ندارد و پلیس راهور باید زمان آغاز فرآیند را اعلام کند.
در مقابل، پلیس راهور پیش‌تر اعلام کرده بود که اجرای این موضوع نیازمند اصلاح برخی قوانین، مقررات و آیین‌نامه‌ها و دریافت ابلاغ رسمی است و پلیس پس از دریافت ابلاغیه، آمادگی اجرای آن را دارد.
به این ترتیب، یکی از مهم‌ترین اختلاف‌نظرها همچنان بر سر این موضوع است که آیا مصوبه دولت برای آغاز صدور گواهینامه کافی است یا اصلاح قانون نیز ضرورت دارد؟
یک کلمه در قانون، منشأ سال‌ها اختلاف
تبصره ماده ۲۰ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مصوب سال ۱۳۸۹، صدور گواهینامه موتورسیکلت «برای مردان» را بر عهده نیروی انتظامی قرار داده است.
همین اضافه شدن واژه «مردان» باعث شد در عمل، صدور گواهینامه موتورسیکلت برای زنان متوقف شود.
عین‌الله جهانی، معاون پیشین پلیس راهور و کارشناس دادگستری، با اشاره به سابقه این موضوع گفته است که تا پیش از سال ۱۳۸۹، در مقررات مربوط به ثبت‌نام و صدور گواهینامه، تفاوتی میان زن و مرد وجود نداشت و معیارهایی مانند سن، سلامت جسمی و روانی، قبولی در آزمون آیین‌نامه و مهارت عملی مطرح بود.
به گفته او، در سال ۱۳۸۹ عبارت «برای مردان» به ماده ۲۰ اضافه شد و همین موضوع یک مرز جدید در مقررات ایجاد کرد.
جهانی معتقد است برای حل این مسئله می‌توان در اصلاحات بعدی، تنها واژه «مردان» را حذف کرد و نیازی نیست الزاماً عبارت «بانوان» به قانون اضافه شود.
آیا موتورسواری بانوان از نظر قانونی جرم است؟
یکی از مهم‌ترین نکات این بحث، تفاوت میان «نداشتن گواهینامه» و «جرم بودن موتورسواری زنان» است.
نرجس ابوالقاسمی، معاون بررسی‌های راهبردی معاونت امور زنان و خانواده ریاست‌جمهوری، در یادداشتی تأکید کرده است که موتورسواری زنان به خودی خود جرم‌انگاری نشده و مشکل اصلی از تفسیر محدودکننده تبصره ماده ۲۰ ناشی شده است.
از این دیدگاه، سکوت قانون درباره صدور گواهینامه برای زنان لزوماً به معنای سلب این حق نیست.
در مقابل، پلیس راهور بر این باور است که طبق متن فعلی قانون، مرجع صدور گواهینامه موتورسیکلت برای مردان نیروی انتظامی است و هرگونه تغییر در این زمینه باید از مسیر قانونی و ابلاغ رسمی انجام شود.
به همین دلیل، اختلاف اصلی بیشتر بر سر نحوه تفسیر و اجرای قانون است، نه وجود یک ماده کیفری که صراحتاً موتورسواری زنان را ممنوع کرده باشد.
پیامدهای نداشتن گواهینامه برای زنان موتورسوار چیست؟
بلاتکلیفی قانونی فقط یک بحث اداری نیست و می‌تواند پیامدهای واقعی برای زنان موتورسوار داشته باشد.
در صورت وقوع تصادف، نداشتن گواهینامه می‌تواند روند دریافت خسارت و مسائل بیمه‌ای را پیچیده کند. همچنین فردی که بدون گواهینامه رانندگی می‌کند، در صورت وقوع حادثه ممکن است با تبعات قضایی بیشتری روبه‌رو شود.
آمار حوادث نیز اهمیت موضوع را بیشتر نشان می‌دهد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، تنها در چهار ماه نخست سال جاری، ۱۸ زن موتورسوار در استان اصفهان جان خود را از دست داده‌اند. همچنین از سال